Με θερμές φιλοφρονήσεις, χαμόγελα και διακηρύξεις περί ειρήνης ολοκληρώθηκε η πρώτη τριμερής συνάντηση Ντόναλντ Τραμπ, Σι Τζινπίνγκ και Βλαντίμιρ Πούτιν. Πίσω από την ιστορική εικόνα, ωστόσο, δεν υπήρξε ουσιαστική πρόοδος στα κρίσιμα ζητήματα των πυρηνικών εξοπλισμών, της Ουκρανίας και της τεχνητής νοημοσύνης.
Η πρώτη τριμερής σύνοδος των ηγετών των ΗΠΑ, της Κίνας και της Ρωσίας, στο Σενζέν, προσέφερε στον Ντόναλντ Τραμπ μια εικόνα διεθνούς διπλωματικής πρωτοβουλίας και προσωπικής οικειότητας με τον Σι Τζινπίνγκ και τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Δεν συνοδεύτηκε, όμως, από απτά αποτελέσματα στα μεγάλα ζητήματα που απειλούν τη διεθνή ασφάλεια και τις ισορροπίες των υπερδυνάμεων.
Στην 80λεπτη συνάντηση σε παραλίμνια έπαυλη, οι τρεις ηγέτες συζήτησαν την προοπτική περιορισμού των πυρηνικών όπλων, χωρίς να συμφωνήσουν στην επανεκκίνηση ουσιαστικών διαπραγματεύσεων για τον έλεγχο των εξοπλισμών. Ο Τραμπ δήλωσε ότι οι τρεις χώρες βρίσκονται σε μοναδική θέση για να εξετάσουν τρόπους μείωσης των πυρηνικών οπλοστασίων, αλλά δεν παρουσίασε συγκεκριμένο σχέδιο ούτε χρονοδιάγραμμα.
Η κοινή ανακοίνωση περιορίστηκε στη δέσμευση για συνέχιση του διαλόγου σχετικά με τη μείωση των πυρηνικών κινδύνων, ενώ περιλάμβανε αναφορές στη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ, στην αύξηση της παραγωγής και προσφοράς πετρελαίου και στην αντίθεση σε αυτό που οι τρεις πλευρές θεωρούν καταχρηστικές πρακτικές του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Η διατύπωση ότι «ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί και δεν πρέπει ποτέ να διεξαχθεί» δεν συνοδεύτηκε από δεσμεύσεις για περιορισμό των οπλοστασίων.
Διπλωματική αναβάθμιση Πούτιν και η στάση του Πεκίνου
Για τον Σι, η σύνοδος αποτέλεσε ευκαιρία να εμφανιστεί ως οικοδεσπότης και ισότιμος συνομιλητής των δύο άλλων πυρηνικών δυνάμεων, χωρίς να αναλάβει δεσμεύσεις που θα περιόριζαν τις στρατηγικές επιλογές της Κίνας. Το Πεκίνο διατηρεί επιφυλάξεις απέναντι σε συμφωνίες ελέγχου των πυρηνικών εξοπλισμών, καθώς το οπλοστάσιό του παραμένει μικρότερο από εκείνα των ΗΠΑ και της Ρωσίας, ενώ επιδιώκει να το αυξήσει σημαντικά.
Ο μεγαλύτερος πολιτικά κερδισμένος από τη συνάντηση ήταν, ωστόσο, ο Βλαντίμιρ Πούτιν. Η παρουσία του δίπλα στον Αμερικανό πρόεδρο και στον Κινέζο ηγέτη ενίσχυσε την εικόνα της Ρωσίας ως ισότιμης μεγάλης δύναμης, παρά τη διεθνή απομόνωση που έχει προκαλέσει η εισβολή στην Ουκρανία και το ένταλμα σύλληψης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου σε βάρος του. Ο Τραμπ τον αποκάλεσε «φίλο μου», ενώ ο Ρώσος πρόεδρος μίλησε για κοινή ευθύνη των τριών χωρών στη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας.
Η συμβολική αναβάθμιση δεν συνοδεύτηκε από πρόοδο στο ουκρανικό ζήτημα. Παρά τις προηγούμενες προσπάθειες της Ουάσιγκτον να προωθήσει απευθείας συνάντηση Πούτιν και Βολοντίμιρ Ζελένσκι με τη διαμεσολάβηση Τραμπ, δεν ανακοινώθηκε κάποια νέα πρωτοβουλία. Ο Ρώσος πρόεδρος επανέλαβε, μάλιστα, μετά τη σύνοδο ότι δεν πρόκειται να διαπραγματευτεί με την Ουκρανία.
Η προσωπική χημεία και τα πραγματικά όρια
Ο Τραμπ έδειξε να απολαμβάνει ιδιαίτερα την υποδοχή που του επιφύλαξε ο Σι στο Σενζέν, με στρατιωτική επίδειξη και μια προσεκτικά σκηνοθετημένη τελετή καλωσορίσματος. Εμφανίστηκε ικανοποιημένος από τη θερμή υποδοχή, την οποία παρουσίασε ως ένδειξη βελτίωσης των σχέσεων, ενώ χαρακτήρισε τον Κινέζο πρόεδρο έναν από τους σπουδαιότερους ηγέτες της χώρας του.
Ο Σι, από την πλευρά του, μίλησε για τη βελτίωση των διμερών σχέσεων προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά έστειλε και μήνυμα ότι η σταθερότητα απαιτεί συγκεκριμένες ενέργειες και εφαρμογή των συμφωνηθέντων. Η επισήμανση έγινε, καθώς η Ουάσιγκτον κινείται για να κλείσει παραθυράκια που διευκολύνουν την πρόσβαση της Κίνας σε προηγμένα τσιπ τεχνητής νοημοσύνης. Παρά τη συμβολική προσέγγιση, ο ανταγωνισμός των δύο χωρών στην τεχνολογία παραμένει έντονος.
Απουσίαζε, άλλωστε, από τις δημόσιες τοποθετήσεις των τριών ηγετών οποιαδήποτε ουσιαστική αναφορά στην τεχνητή νοημοσύνη, παρότι αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πεδία στρατηγικού ανταγωνισμού. Ούτε ο Τραμπ απάντησε σε ερώτηση για την υπόθεση του πρώην επικεφαλής της Nvidia, Τζένσεν Χουάνγκ και τις αναφορές περί σχέσεων με πρόσωπο που οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών θεωρούν ότι συνδέεται με την Κίνα. Ο δημοσιογράφος που έθεσε το ερώτημα, επιπλήχθηκε από Κινέζους αξιωματούχους και αποκλείστηκε από την τριμερή συνάντηση.
Η σύνοδος δεν έδωσε απάντηση ούτε στο πώς θα περιοριστεί η πυρηνική απειλή, ούτε στο πώς θα αντιμετωπιστούν οι συγκρούσεις και οι νέες τεχνολογικές προκλήσεις. Για τον Τραμπ, η βασική απολαβή ήταν η εικόνα του ηγέτη που συνομιλεί απευθείας με τις δύο άλλες μεγάλες πυρηνικές δυνάμεις. Για τον Σι και τον Πούτιν, η συνάντηση προσέφερε διεθνή προβολή και πολιτικά οφέλη, χωρίς αντίστοιχο κόστος σε συγκεκριμένες παραχωρήσεις.
Α.Ν