Οι παγκόσμιες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα από ορυκτά καύσιμα αναμένεται να μειωθούν κατά 0,4% το 2026, για πρώτη φορά μετά την πανδημία. Η ενεργειακή αναταραχή στη Μέση Ανατολή και η άνοδος των τιμών περιόρισαν τη χρήση πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Οι παγκόσμιες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα από την καύση πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα αναμένεται να υποχωρήσουν ελαφρώς το 2026, σε μια εξέλιξη που αιφνιδίασε τους επιστήμονες. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Global Carbon Project, οι εκπομπές εκτιμάται ότι θα διαμορφωθούν στους 38,2 δισ. τόνους, καταγράφοντας μείωση περίπου 0,4% σε σύγκριση με το 2025. Πρόκειται για την πρώτη ετήσια πτώση μετά το 2020.
Καθοριστικό ρόλο έπαιξαν οι αναταράξεις στην ενεργειακή αγορά, μετά την κλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη ένταση μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Οι εξελίξεις αυτές εκτόξευσαν τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου, του φυσικού αερίου, της βενζίνης και του ντίζελ, αναγκάζοντας πολλές χώρες να περιορίσουν την κατανάλωση και να στραφούν σε εγχώριες ενεργειακές πηγές, μεταξύ των οποίων ο άνθρακας και οι ανανεώσιμες μορφές ενέργειας.
Η μεγαλύτερη υποχώρηση αναμένεται στην κατανάλωση πετρελαίου, με τις αντίστοιχες εκπομπές να μειώνονται σχεδόν κατά 2%. Οι εκπομπές από το φυσικό αέριο εκτιμάται ότι θα περιοριστούν κατά 0,3%, ενώ εκείνες από τον άνθρακα θα αυξηθούν κατά 0,6%, κυρίως λόγω της μεγαλύτερης χρήσης του στην Κίνα και την Ινδία. Η αύξηση αυτή, πάντως, δεν αντισταθμίζει τη μείωση που καταγράφεται στα υπόλοιπα ορυκτά καύσιμα.
Η ενεργειακή αναταραχή αλλάζει τις προβλέψεις
Η υποχώρηση αιφνιδίασε τους αναλυτές, οι οποίοι πριν από τις πρόσφατες εξελίξεις προέβλεπαν μικρή αύξηση των εκπομπών για το 2026. Ο Γκλεν Πίτερς, ερευνητής στο Κέντρο Διεθνούς Κλιματικής Έρευνας CICERO στο Όσλο και ένας από τους συντάκτες της έκθεσης, χαρακτήρισε την εξέλιξη απρόσμενη, επισημαίνοντας ότι είναι σπάνιο να καταγράφεται τόσο μεγάλη μείωση στη ζήτηση πετρελαίου.
Τα ευρήματα δημοσιοποιήθηκαν την πρώτη ημέρα της φετινής διάσκεψης του ΟΗΕ για το κλίμα, COP31, στην Αττάλεια της Τουρκίας. Παρά τις διεθνείς δεσμεύσεις για περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη, οι περισσότερες χώρες εξακολουθούν να μην βρίσκονται σε τροχιά επίτευξης των στόχων. Οι επιστήμονες προειδοποιούν, μάλιστα, ότι η φετινή μείωση δεν συνιστά απαραίτητα σημείο καμπής: εάν αποκατασταθεί η ομαλή λειτουργία των ενεργειακών διαδρομών και υποχωρήσει η κρίση στη Μέση Ανατολή, η ζήτηση πετρελαίου και φυσικού αερίου μπορεί να ανακάμψει γρήγορα.
Κίνα, ΗΠΑ και Ευρώπη διαμορφώνουν την εικόνα
Περισσότερες από 40 χώρες, μεταξύ των οποίων οι ΗΠΑ και αρκετά ευρωπαϊκά κράτη, έχουν καταφέρει την τελευταία δεκαετία να μειώσουν τις εκπομπές τους, περιορίζοντας τη χρήση άνθρακα και επενδύοντας σε καθαρότερες τεχνολογίες, όπως η αιολική και η ηλιακή ενέργεια και τα ηλεκτρικά οχήματα. Ωστόσο, η κατανάλωση ορυκτών καυσίμων εξακολουθεί να αυξάνεται σε άλλες οικονομίες. Η Κίνα ευθύνεται για το 32% των παγκόσμιων εκπομπών CO₂, οι ΗΠΑ για το 13%, η Ινδία για το 8% και η Ευρωπαϊκή Ένωση για το 6%.
Στις ΗΠΑ οι εκπομπές αναμένεται να μειωθούν κατά περίπου 1,3% το 2026. Η αύξηση της καύσης άνθρακα το 2025, λόγω του ψυχρού χειμώνα και των υψηλών τιμών φυσικού αερίου, αντιστράφηκε σε μεγάλο βαθμό, ενώ η παραγωγή από αιολικά και φωτοβολταϊκά συνεχίζει να ενισχύεται. Παρά τις προσπάθειες του Ντόναλντ Τραμπ να επιβραδύνει την ανάπτυξη αυτών των τεχνολογιών και να ενισχύσει τα ορυκτά καύσιμα, οι επιπτώσεις των πολιτικών αλλαγών δεν έχουν ακόμη αποτυπωθεί πλήρως.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η Κίνα, όπου οι εκπομπές φαίνεται να σταθεροποιούνται έπειτα από δεκαετίες ταχείας αύξησης. Για το 2026 προβλέπεται μείωση περίπου 1%, κυρίως λόγω της υποχώρησης της κατανάλωσης πετρελαίου. Η μεγάλη διάδοση των ηλεκτρικών αυτοκινήτων περιορίζει τη ζήτηση βενζίνης, ενώ η χώρα επεκτείνει με ταχύτατους ρυθμούς την παραγωγή ενέργειας από αιολικά, φωτοβολταϊκά και πυρηνικούς σταθμούς. Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η επιβράδυνση της κινεζικής οικονομίας ενδέχεται να επηρεάζει τις μετρήσεις και ότι είναι ακόμη νωρίς για να θεωρηθεί πως οι εκπομπές της έχουν φτάσει οριστικά στο ανώτατο σημείο τους.
Στην Ευρώπη, οι εκπομπές αναμένεται να υποχωρήσουν κατά 1,5%, καθώς διευρύνεται η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Αντίθετα, στην Ινδία προβλέπεται αύξηση περίπου 4%, εξαιτίας της ενισχυμένης χρήσης άνθρακα. Καθοριστικός παράγοντας ήταν οι καιρικές συνθήκες: οι περιορισμένες βροχοπτώσεις κατά την περίοδο των μουσώνων οδήγησαν σε υψηλότερες θερμοκρασίες και μεγαλύτερη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας για κλιματισμό.
Στον υπόλοιπο κόσμο, οι εκπομπές εκτιμάται ότι θα μειωθούν κατά 0,7%, κυρίως λόγω της χαμηλότερης κατανάλωσης πετρελαίου. Ακόμη και οι διεθνείς αερομεταφορές υποχώρησαν αισθητά εξαιτίας του αυξημένου κόστους των καυσίμων, αν και οι ερευνητές θεωρούν πιθανό η τάση αυτή να μην έχει μόνιμο χαρακτήρα.
