Το τελευταίο εξάμηνο η κυβέρνηση ανακοινώνει κάθε τόσο μέτρα και παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση του βασικού προβλήματος που απασχολεί την κοινωνία – της ακρίβειας. Τα συνοδεύει με πρωτοβουλίες για τη στήριξη των οικονομικά ασθενέστερων, τη ρύθμιση των κόκκινων δανείων, τη βελτίωση των υπηρεσιών υγείας και περίθαλψης κλπ.
Σε άλλες εποχές και υπό διαφορετικές συνθήκες, τα μέτρα αυτά θα ήταν ικανά να της δώσουν κάποιες δημοσκοπικές μονάδες, που θα της επέτρεπαν να ελπίζει βάσιμα στην επίτευξη αυτοδυναμίας. Τώρα, τίποτε δεν φαίνεται να επηρεάζει αισθητά το εκλογικό σώμα και την πρόθεση ψήφου υπέρ του κυβερνώντος κόμματος.
Κάποιες μεγάλες κοινωνικές και επαγγελματικές ομάδες που ευνοούνται από τις κυβερνητικές πρωτοβουλίες δεν φαίνεται να «μεταπείθονται». Αν και θεωρούν ότι τα μέτρα – έστω και ανεπαρκή – κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, ακολουθούν το ρεύμα που διαμορφώνεται μέσα στην κοινωνία.
Η τάση αποστροφής προς την κυβέρνηση αντανακλά πρωτίστως το κλίμα δυσφορίας που επικρατεί μέσα στην κοινωνία. Με την «ψυχολογία» που έχει διαμορφωθεί, τίποτε δεν φαίνεται αρκετό, τίποτε επαρκώς αποτελεσματικό ώστε να ικανοποιήσει ένα μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης και των ψηφοφόρων.
Γενικευμένη δυσαρέσκεια
Το πρόβλημα, επομένως, δεν βρίσκεται αποκλειστικά στην αποτελεσματικότητα ή στην επάρκεια των μέτρων. Βρίσκεται κυρίως στο γεγονός ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια έχει αποκτήσει πλέον γενικευμένα χαρακτηριστικά. Η ακρίβεια εξακολουθεί να αποτελεί την αιχμή του δόρατος, αλλά πίσω από αυτήν συσσωρεύονται πολλά περισσότερα:
Η ανασφάλεια για το επίπεδο διαβίωσης, η αίσθηση ότι οι οικονομικές ανισότητες διευρύνονται, η δυσκολία των νοικοκυριών να ανταποκριθούν στις καθημερινές τους υποχρεώσεις, η αμφισβήτηση της ποιότητας των δημόσιων υπηρεσιών. Και κυρίως, η εντύπωση ότι κυβέρνηση, οι πολιτικοί και τα κόμματα δεν μπορούν να δώσουν πειστικές απαντήσεις στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πολίτες.
Καθώς η δυσαρέσκεια αυτή συνδυάζεται με ένα ευρύτερο έλλειμμα εμπιστοσύνης προς την κυβέρνηση και τους θεσμούς, δημιουργείται ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο οι επιμέρους κυβερνητικές πρωτοβουλίες χάνουν μεγάλο μέρος της δυναμικής τους
- Οι πολίτες δεν αξιολογούν κάθε μέτρο μεμονωμένα, ούτε αποδίδουν αυτομάτως στην κυβέρνηση τα εύσημα για κάθε θετική παρέμβαση. Το εντάσσουν σε μια συνολική κρίση για την κυβερνητική πολιτική, η οποία έχει ήδη διαμορφωθεί και επηρεάζεται από τη συσσωρευμένη εμπειρία, τις προσδοκίες που διαψεύστηκαν και την καθημερινότητα που εξακολουθεί να τους πιέζει.
Η πολιτική κεφαλαιοποίηση
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η πολιτική δυσκολία για την κυβέρνηση: Αδυνατεί να κεφαλαιοποιήσει πολιτικά τις πρωτοβουλίες και τα μέτρα που ανακοινώνει. Δεν κατορθώνει, δηλαδή, να μετατρέψει τις επιμέρους παρεμβάσεις της σε αντίστοιχο πολιτικό όφελος και σε μια μετρήσιμη μεταστροφή της κοινής γνώμης. Ακόμη και όταν ένα μέτρο αναγνωρίζεται ως θετικό ή ότι κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, η αναγνώριση αυτή δεν μεταφράζεται κατ' ανάγκην σε επιδοκιμασία της κυβέρνησης. Η αποδοχή μιας συγκεκριμένης απόφασης δεν συνεπάγεται και αποδοχή της συνολικής πολιτικής της.
Πρόκειται, ουσιαστικά, για μια κατάσταση στην οποία η κοινωνική δυσαρέσκεια προηγείται και υπερκαλύπτει την κυβερνητική πρωτοβουλία. Η κυβέρνηση προσπαθεί να απαντήσει με μέτρα σε προβλήματα που έχουν συσσωρευθεί επί μακρόν, αλλά η κοινωνία δεν κρίνει μόνο τις απαντήσεις που δίνονται σήμερα. Κρίνει και όσα δεν έχουν γίνει μέχρι τώρα, όσα εξακολουθούν να την ταλαιπωρούν και όσα θεωρεί ότι θα έπρεπε να έχουν αλλάξει.
Μεγάλος αντίπαλος το κοινωνικό κλίμα
Αυτό εξηγεί και την πολιτική αδράνεια που καταγράφεται στις δημοσκοπήσεις. Δεν είναι απαραίτητο οι πολίτες να απορρίπτουν κάθε κυβερνητικό μέτρο, ή να θεωρούν ότι όλες οι παρεμβάσεις είναι άστοχες. Αρκεί να μην έχουν πειστεί ότι η συνολική κατάσταση βελτιώνεται και ότι η κυβέρνηση διαθέτει την πολιτική βούληση και την ικανότητα να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τα προβλήματά τους.
Η κυβέρνηση βρίσκεται ουσιαστικά αντιμέτωπη με κάτι δυσκολότερο από την διαμόρφωση και την εξαγγελία περισσότερων ή καλύτερων μέτρων. Καλείται να ανατρέψει ένα αρνητικό κοινωνικό κλίμα, το οποίο δεν αλλάζει με αποσπασματικές παρεμβάσεις, όσο θετικές και αν είναι.
Οσο αυτή η γενικευμένη δυσφορία παραμένει κυρίαρχη, τόσο η κυβέρνηση θα δυσκολεύεται να ανακτήσει την πολιτική πρωτοβουλία και να μετατρέψει τις εξαγγελίες σε εκλογική δυναμική.
Χ. ΝΙΑΚΑΣ