Η γλουταθειόνη έχει αποκτήσει τον τίτλο της «μητέρας όλων των αντιοξειδωτικών», με την αγορά συμπληρωμάτων να υπόσχεται ενίσχυση της άμυνας του οργανισμού, περιορισμό των φλεγμονών και καλύτερη επιδερμίδα. Ωστόσο, επιστήμονες προειδοποιούν ότι τα οφέλη δεν έχουν τεκμηριωθεί επαρκώς, ενώ ερευνητικά ευρήματα εγείρουν ερωτήματα για την ασφάλεια της πρόσθετης λήψης της.
Από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μέχρι τις αγορές συμπληρωμάτων διατροφής, η γλουταθειόνη προβάλλεται ως ένα από τα πιο ισχυρά συστατικά ευεξίας. Διατίθεται σε κάψουλες, υγρά, σκόνες, τζελ και διαλυόμενες ταινίες που τοποθετούνται στη γλώσσα. Οι τελευταίες προσελκύουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς οι κατασκευαστές τους υποστηρίζουν ότι παρακάμπτουν το πεπτικό σύστημα και επιτρέπουν την απευθείας είσοδο της ουσίας στην κυκλοφορία του αίματος.
Οι υποσχέσεις είναι πολλές: λιγότερες φλεγμονές, ισχυρότερο ανοσοποιητικό, περισσότερη ενέργεια και πιο φωτεινή επιδερμίδα. Ωστόσο, η επιστημονική τεκμηρίωση απέχει σημαντικά από τους ισχυρισμούς της αγοράς. Όπως επισημαίνουν ειδικοί που μίλησαν στους New York Times, η γλουταθειόνη έχει πράγματι κρίσιμο ρόλο στη λειτουργία του οργανισμού, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η πρόσληψή της μέσω συμπληρωμάτων προσφέρει αντίστοιχα οφέλη.
Τι είναι η γλουταθειόνη και γιατί είναι απαραίτητη
Η γλουταθειόνη είναι ένα μόριο που αποτελείται από τρία αμινοξέα: γλουταμινικό οξύ, κυστεΐνη και γλυκίνη. Παράγεται κυρίως στο ήπαρ και βρίσκεται σχεδόν σε όλα τα κύτταρα του ανθρώπινου σώματος. Βασική αποστολή της είναι να προστατεύει τα κύτταρα από το οξειδωτικό στρες που προκαλούν οι ελεύθερες ρίζες, εξηγεί η Ζαοπίνγκ Λι, επικεφαλής του Τμήματος Κλινικής Διατροφής και καθηγήτρια Ιατρικής στο UCLA Health.
Το οξειδωτικό στρες δεν είναι από μόνο του επιβλαβές, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις εξυπηρετεί φυσιολογικές λειτουργίες. Όταν, όμως, ξεπερνά τα επίπεδα που μπορεί να διαχειριστεί ο οργανισμός, προκαλεί βλάβες σε κύτταρα, ιστούς και DNA, ενώ συμβάλλει στην ανάπτυξη φλεγμονών. Η διαδικασία αυτή συνδέεται με παθήσεις όπως τα καρδιαγγειακά νοσήματα, η νόσος Αλτσχάιμερ, ο διαβήτης και ορισμένες μορφές καρκίνου.
Η γλουταθειόνη συμβάλλει στην εξουδετέρωση συγκεκριμένων ελεύθερων ριζών, υποστηρίζοντας παράλληλα τη λειτουργία του ήπατος, την κυτταρική αποκατάσταση και την αναγέννηση των ιστών. Πρόκειται, επομένως, για ένα θεμελιώδες μόριο για την υγεία, απαραίτητο για τη λειτουργία κάθε κυττάρου.
Τα οφέλη των συμπληρωμάτων και τα κενά των ερευνών
Η αποκατάσταση χαμηλών επιπέδων γλουταθειόνης αποτελεί αναγνωρισμένη θεραπευτική προσέγγιση σε ορισμένες ιατρικές περιπτώσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η υπερδοσολογία παρακεταμόλης, η οποία μπορεί να εξαντλήσει τα αποθέματα γλουταθειόνης στο ήπαρ. Σε αυτές τις περιπτώσεις χορηγείται Ν-ακετυλοκυστεΐνη (NAC), μια ουσία που χρησιμοποιεί ο οργανισμός για να συνθέσει γλουταθειόνη και αποτελεί καθιερωμένη θεραπεία για την αντιμετώπιση της δηλητηρίασης.
Η NAC μπορεί επίσης να συμβάλει στη διαχείριση ορισμένων συμπτωμάτων σε ασθενείς με HIV, καθώς η συγκεκριμένη λοίμωξη μπορεί να μειώσει τα επίπεδα γλουταθειόνης. Αυτές οι ιατρικές εφαρμογές, ωστόσο, δεν αποτελούν απόδειξη ότι τα συμπληρώματα γλουταθειόνης ωφελούν γενικά τον υγιή πληθυσμό.
Σύμφωνα με τη Βανέσα Κινγκ, διαιτολόγο και εκπρόσωπο της Ακαδημίας Διατροφής και Διαιτολογίας των ΗΠΑ, δεν υπάρχουν ισχυρά επιστημονικά στοιχεία ότι η αύξηση των επιπέδων γλουταθειόνης μέσω συμπληρωμάτων προστατεύει από τον καρκίνο, επιβραδύνει την εξέλιξη ασθενειών ή παρατείνει το προσδόκιμο ζωής. Οι διαθέσιμες έρευνες για άλλα πιθανά οφέλη παραμένουν περιορισμένες.
Ενδεικτικά, μελέτη του 2014 κατέγραψε μείωση του οξειδωτικού στρες, αλλά χρηματοδοτήθηκε από προμηθευτή συμπληρωμάτων γλουταθειόνης. Έρευνα του 2021 που εξέτασε την επίδρασή της στις φλεγμονές περιλάμβανε μόλις 16 συμμετέχοντες, ενώ μελέτη του 2015 για τη μείωση της μυϊκής κόπωσης πραγματοποιήθηκε σε ποντίκια. Αντίστοιχα, ανασκόπηση τεσσάρων μελετών το 2019 δεν κατέληξε σε σαφές συμπέρασμα για την επίδραση της γλουταθειόνης στο χρώμα της επιδερμίδας, παρά τη δημοτικότητά της ως συμπληρώματος λεύκανσης ή λάμψης του δέρματος.
Απορρόφηση και πιθανοί κίνδυνοι
Ένα ακόμη ζήτημα αφορά την ίδια τη βιοδιαθεσιμότητα των συμπληρωμάτων. Όταν η γλουταθειόνη λαμβάνεται από το στόμα, το στομάχι και το λεπτό έντερο μπορούν να τη διασπάσουν, περιορίζοντας την ποσότητα που φτάνει στην κυκλοφορία του αίματος. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί εκφράζουν επιφυλάξεις και για την αποτελεσματικότητα των διαλυόμενων ταινιών. Ακόμη και αν η ουσία επιβιώσει από την πέψη, δεν είναι βέβαιο ότι μπορεί να εισέλθει στα κύτταρα χωρίς προηγουμένως να διασπαστεί στα επιμέρους αμινοξέα της.
Για τους περισσότερους ανθρώπους, η διατροφή αποτελεί τον ασφαλέστερο τρόπο υποστήριξης της φυσικής παραγωγής γλουταθειόνης. Τα πουλερικά, τα αυγά και οι φακές, καθώς και τα σταυρανθή λαχανικά, όπως το μπρόκολο, το κουνουπίδι και τα λαχανάκια Βρυξελλών, περιέχουν θείο, το οποίο συμβάλλει στη σύνθεσή της από τον οργανισμό.
Περισσότερο σύνθετα είναι τα ερωτήματα που αφορούν τη χρήση αντιοξειδωτικών σε σχέση με τον καρκίνο. Ενώ τα φυσικά αντιοξειδωτικά προστατεύουν τα κύτταρα από το οξειδωτικό στρες που μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη καρκινικών αλλοιώσεων, η πρόσληψη υψηλών δόσεων μέσω συμπληρωμάτων έχει συνδεθεί σε ορισμένες περιπτώσεις με αυξημένο κίνδυνο. Η Ζαοπίνγκ Λι επισημαίνει ότι οι ασθενείς που υποβάλλονται σε αντικαρκινικές θεραπείες, όπως η χημειοθεραπεία, δεν πρέπει να λαμβάνουν αντιοξειδωτικά συμπληρώματα χωρίς ιατρική καθοδήγηση. Ο λόγος είναι ότι ορισμένες θεραπείες βασίζονται στην πρόκληση οξειδωτικού στρες για την καταστροφή των καρκινικών κυττάρων και τα αντιοξειδωτικά ενδέχεται να προστατεύσουν και αυτά τα κύτταρα.
Οι επιφυλάξεις ενισχύονται από μακροχρόνια έρευνα για τη βιταμίνη Ε και το σελήνιο, δύο αντιοξειδωτικά που εξετάστηκαν ως πιθανά μέσα πρόληψης του καρκίνου του προστάτη. Η δοκιμή διακόπηκε πρόωρα, καθώς δεν διαπιστώθηκε αρχικά προστατευτικό όφελος, ενώ μεταγενέστερη ανάλυση κατέγραψε σημαντική αύξηση των περιστατικών καρκίνου στους συμμετέχοντες που λάμβαναν μόνο βιταμίνη Ε.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2026 από τον Άιζακ Χάρις, αναπληρωτή καθηγητή στο Ινστιτούτο Καρκίνου Wilmot του Πανεπιστημίου του Ρότσεστερ. Η έρευνα έδειξε ότι καρκινικά κύτταρα του μαστού σε ποντίκια μπορούσαν να αξιοποιήσουν τη γλουταθειόνη ως πηγή ενέργειας για την ανάπτυξή τους. Τα κύτταρα τη διέσπαζαν στα τρία αμινοξέα της και χρησιμοποιούσαν ειδικότερα την κυστεΐνη για να επιβιώνουν σε συνθήκες στρες, ακόμη και όταν εκτίθενται σε οξειδωτικές πιέσεις. Ο Χάρις διευκρινίζει ότι το εύρημα δεν αποδεικνύει πως η γλουταθειόνη προκαλεί καρκίνο, επισημαίνει όμως ότι η αλόγιστη λήψη συμπληρωμάτων ενδέχεται να ενέχει κινδύνους, ιδίως όταν η ίδια ουσία μπορεί να προσληφθεί επαρκώς μέσω της διατροφής.
Οι ειδικοί δεν συμφωνούν πλήρως ως προς το πόσο ανησυχητικά είναι αυτά τα ευρήματα. Ο Εγιάλ Γκότλιμπ, καθηγητής Βιολογίας του Καρκίνου στο Κέντρο Καρκίνου MD Anderson του Πανεπιστημίου του Τέξας, θεωρεί ότι η συγκεκριμένη έρευνα σε τρωκτικά δεν μπορεί να μεταφερθεί αυτομάτως στον άνθρωπο και δεν αποτελεί από μόνη της λόγο αποφυγής των συμπληρωμάτων. Ωστόσο, ούτε ο ίδιος συνιστά τη λήψη τους, καθώς δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν την αποτελεσματικότητά τους. Η γενικότερη σύσταση του Εθνικού Ινστιτούτου Καρκίνου των ΗΠΑ είναι τα αντιοξειδωτικά συμπληρώματα να χρησιμοποιούνται με προσοχή από τους ασθενείς με καρκίνο.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η βιολογική σημασία της γλουταθειόνης είναι αδιαμφισβήτητη, αλλά η πρόσθετη λήψη της δεν έχει αποδειχθεί ότι μεταφράζεται σε καλύτερη υγεία.