Υγεία

Διατροφή: Μυστικά και συνδυασμοί για να πάρετε περισσότερο σίδηρο από το φαγητό


Περίπου ένας στους τρεις ανθρώπους έχει έλλειψη σιδήρου —τη συχνότερη διατροφική ανεπάρκεια στον κόσμο, κυρίως σε παιδιά και γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας—, όμως η κάλυψή του δεν εξαρτάται μόνο από την επιλογή των τροφών, αλλά και από τον τρόπο που μαγειρεύονται και συνδυάζονται.

Ο σίδηρος στηρίζει την παραγωγή της αιμοσφαιρίνης, της πρωτεΐνης που μεταφέρει οξυγόνο σχεδόν παντού στο σώμα, και όταν λείπει μπορεί να προκαλέσει κόπωση, αδυναμία, ακόμη και δύσπνοια. Όπως σημειώνει η Susan Fairweather-Tait, καθηγήτρια Μεταβολισμού Μετάλλων στο Πανεπιστήμιο της Ανατολικής Αγγλίας, είναι αδήριτη ανάγκη να προλαμβάνεται η αναιμία μέσω διατροφής.

Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς αρκετοί περιορίζουν το κόκκινο κρέας εξαιτίας του κόστους, της υγείας ή του περιβάλλοντος. Αν δεν αντικατασταθεί από άλλη επαρκής πηγή, μπορεί να προκύψει έλλειψη, προειδοποιεί η Yemisi Latunde-Dada, λέκτορας Διατροφικών Επιστημών στο King’s College London.

Αιμικός και μη αιμικός σίδηρος: τι απορροφά τελικά το σώμα

Σύμφωνα με το BBC, οι τροφές διαφέρουν αισθητά στον βαθμό που αποδίδουν σίδηρο:

  • Αιμικός σίδηρος (heme iron): βρίσκεται στο κρέας και στα θαλασσινά και απορροφάται σε ποσοστό περίπου 15%-30%.

  • Μη αιμικός σίδηρος (non-heme iron): προέρχεται από φυτικά τρόφιμα και απορροφάται πιο δύσκολα — ενδεικτικά περίπου 2% από τα αποξηραμένα όσπρια και 7%-9% από τα φυλλώδη λαχανικά.

Οι ημερήσιες ανάγκες, όπως τις ορίζει το βρετανικό Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS), διαμορφώνονται σε 8,7 mg για άνδρες 19 ετών και άνω, 14,8 mg για γυναίκες 19-49 ετών και 8,7 mg για γυναίκες 50 ετών και άνω, ενώ γυναίκες με έντονη εμμηνορρυσία χρειάζονται συχνά παραπάνω. Τελικά μπορεί να απορροφάται μόλις 1 έως 2 χιλιοστόγραμμα την ημέρα —όσο περίπου χάνεται φυσιολογικά με την εφίδρωση ή την έμμηνο ρύση—, επισημαίνει η Fairweather-Tait.

Βράσιμο, ζύμωση και ο ρόλος της βιταμίνης C

Πολλοί μεγάλωσαν με τον Ποπάυ πιστεύοντας ότι το σπανάκι δίνει αμέσως δύναμη· ταιριάζει σε smoothies, ζυμαρικά και ομελέτες, μαγειρεύεται εύκολα και έχει φυτικές ίνες και σίδηρο, όμως ωμό δεν δίνει μεγάλες ποσότητες που να απορροφώνται εύκολα. Τα οξαλικά άλατα σε τρόφιμα όπως το σπανάκι, το σέσκουλο και τα φύλλα παντζαριού δεσμεύουν τον σίδηρο, οπότε το βράσιμο μειώνει μέρος αυτών των ουσιών και αυξάνει τη διαθεσιμότητά του.

Αντίθετα, λαχανικά όπως το μαρούλι, το λάχανο και το κινέζικο λάχανο δεν χρειάζονται απομάκρυνση οξαλικών και ωμά ή στον ατμό κρατούν περισσότερη βιταμίνη C.

Η βιταμίνη C ενισχύει αισθητά την απορρόφηση του φυτικού σιδήρου, τονίζει η Latunde-Dada.

Η διαδικασία της ζύμωσης μπορεί επίσης να βοηθήσει τον οργανισμό να απορροφήσει περισσότερο σίδηρο, καθώς διασπά το φυτικό οξύ — μια φυσική ουσία στα δημητριακά, τους ξηρούς καρπούς και τους σπόρους που δυσκολεύει την απορρόφηση των μετάλλων. Γι' αυτό το προζυμένιο ψωμί είναι μία καλή επιλογή.

Εμπλουτισμένα τρόφιμα, καφές-τσάι και πόσο σίδηρο έχουν οι τροφές

Σε πολλά εμπλουτισμένα προϊόντα, όπως δημητριακά και ψωμί, χρησιμοποιούνται χημικά λιγότερο δραστικές μορφές σιδήρου ώστε να μην αλλάζουν γεύση, χρώμα ή διάρκεια ζωής. Η Fairweather-Tait επισημαίνει ότι η απορρόφηση από τα περισσότερα εμπλουτισμένα τρόφιμα δεν είναι ιδιαίτερα υψηλή: σε σχετική μελέτη κυμαίνεται από 0,6% έως 2,2% στα βρεφικά δημητριακά, ενώ σε ψωμάκια με επεξεργασμένο λευκό αλεύρι ήταν υψηλότερη και σε άλλη μελέτη σε ψωμί από επεξεργασμένο αλεύρι έφτασε το 13,6%.

Επιπλέον, πολυφαινόλες, τανίνες, φυτικές ίνες και φυτικά οξέα μειώνουν την απορρόφηση, όπως εξηγεί η Latunde-Dada. Επειδή ο καφές και το τσάι έχουν τανίνες και πολυφαινόλες, καλό είναι να μην πίνονται ταυτόχρονα με γεύματα σιδήρου — για το τσάι, η Fairweather-Tait προτείνει αναμονή τουλάχιστον δύο ωρών μετά το φαγητό.

Τέλος, όσπρια, σκουροπράσινα φυλλώδη λαχανικά, αποξηραμένα φρούτα, ξηροί καρποί και σπόροι δίνουν χρήσιμες ποσότητες. Ανά 100 γραμμάρια, ενδεικτικά περιέχουν:

  • Ηλιόσποροι: 6,4 mg

  • Μοσχαρίσια μπριζόλα: 3,6 mg

  • Ρεβίθια: 2 mg

  • Τόφου: 1,2 mg

  • Μπρόκολο: 1 mg

Διαβαστε επισης