Διεθνή

Το «ξήλωμα» του Brexit: Τραμπ, Ρωσία, Κίνα φέρνουν τη Βρετανία πάλι κοντά στην ΕΕ


Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα του Brexit, η Βρετανία και η ΕΕ αρχίζουν να ανατρέπουν στην πράξη μέρος της συμφωνίας αποχώρησης. Η πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ, η στάση της Ρωσίας και η οικονομική ισχύς της Κίνας επιταχύνουν την επαναπροσέγγιση, ενώ το Λονδίνο αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ακόμη στενότερων δεσμών.

Η πολιτική και οικονομική πραγματικότητα οδηγεί τις δύο πλευρές σε μια σταδιακή αντιστροφή της πορείας του Brexit. Η κυβέρνηση του Άντι Μπέρναμ προχωρά στην άρση ορισμένων από τα εμπόδια που χώρισαν τη Βρετανία από τους Ευρωπαίους γείτονές της, με το διεθνές περιβάλλον να καθιστά πλέον τη στενότερη συνεργασία στρατηγική ανάγκη.

Οι ανακοινώσεις έγιναν την Παρασκευή στις Βρυξέλλες και περιλαμβάνουν τη μείωση εμπορικών εμποδίων για τρόφιμα και αγροτικά προϊόντα, τη σύνδεση κανονισμών για τις εκπομπές ρύπων και την επαναφορά της δυνατότητας μετακίνησης για έως τρία χρόνια, με σκοπό την εργασία, τη διαμονή και τις σπουδές. Το τελευταίο μέτρο αφορά 100.000 νέους από τη Βρετανία και ισάριθμους από την Ευρώπη. Οι αλλαγές αναμένεται να διευκολύνουν τις εξαγωγές, τις μετακινήσεις φοιτητών και τη λειτουργία των επιχειρήσεων.

Ο Μπέρναμ, ωστόσο, επιδιώκει να προχωρήσει πέρα από τις επιμέρους συμφωνίες. Μαζί με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, συμφώνησε να ξεκινήσει μια διαδικασία διαβουλεύσεων διάρκειας ενός έτους για το πώς θα μπορούσε να διαμορφωθεί μια βαθύτερη σχέση. Όπως τόνισε, τα σταδιακά βήματα έχουν τα όριά τους, ενώ η βρετανική κυβέρνηση σκοπεύει να καταθέσει την επόμενη εβδομάδα νομοσχέδιο για την εφαρμογή των συμφωνηθέντων.

Η γεωπολιτική ανατροπή φέρνει κοινές προκλήσεις

Η οικονομική ζημία που συνδέεται με το Brexit και το συνεχιζόμενο κόστος για τις επιχειρήσεις έχουν συμβάλει στην υποχώρηση της δημόσιας υποστήριξης προς την αποχώρηση. Ωστόσο, η γεωπολιτική ανατροπή των τελευταίων ετών αποδεικνύεται εξίσου καθοριστική. Η πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ, η αυξανόμενη οικονομική επιρροή της Κίνας και η επιθετική στάση της Ρωσίας έχουν ανατρέψει τις μεταπολεμικές ισορροπίες και έχουν φέρει τη Βρετανία και την Ευρώπη αντιμέτωπες με κοινές προκλήσεις.

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει επιβαρύνει τις διατλαντικές σχέσεις, με τον εμπορικό προστατευτισμό να πιέζει την ήδη υποτονική βρετανική οικονομία και τη στάση του Αμερικανού προέδρου απέναντι στο ΝΑΤΟ να προκαλεί ανησυχία για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Παράλληλα, η φιλική προσέγγισή του προς τον Βλαντίμιρ Πούτιν και η απειλή για ανάληψη του ελέγχου της Γροιλανδίας ενίσχυσαν την αίσθηση ότι οι παραδοσιακές σχέσεις με την Ουάσιγκτον δεν προσφέρουν πλέον τις ίδιες εγγυήσεις. Όπως επισήμανε ο πρώην αντιπρόεδρος της βρετανικής κυβέρνησης, Ντέιβιντ Λάμι, το Λονδίνο έχει εγκαταλείψει σε μεγάλο βαθμό τις μετα-Brexit προσδοκίες για μια συμφωνία ελεύθερου εμπορίου με τις ΗΠΑ και μια νέα δυναμική στην «ειδική σχέση» των δύο χωρών.

Η Ρωσία και η Κίνα ενισχύουν περαιτέρω τα κίνητρα για ευρωπαϊκή συσπείρωση. Η εξέλιξη στην Ουκρανία θεωρείται κρίσιμη για την ασφάλεια της Ευρώπης, ιδίως καθώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ανησυχούν ότι οι φιλοδοξίες του Πούτιν δεν περιορίζονται στα ουκρανικά σύνορα. Την ίδια ώρα, η κινεζική βιομηχανική και τεχνολογική ισχύς, από τα φωτοβολταϊκά και τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, έως τα προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, απειλεί να εντείνει την πίεση στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Ο Μπέρναμ κατηγόρησε τη Μόσχα ότι επί 15 χρόνια επιχειρεί να υπονομεύσει τη συνοχή των ευρωπαϊκών χωρών, προκειμένου να αποδυναμώσει την ικανότητά τους να αντιδρούν στις κινήσεις της.

Το Brexit στο επίκεντρο της βρετανικής πολιτικής

Η προσέγγιση με τις Βρυξέλλες είχε ξεκινήσει ήδη από πέρυσι, επί πρωθυπουργίας Κιρ Στάρμερ, με την τρέχουσα συμφωνία να εξειδικεύει αρκετές από τις πρωτοβουλίες που είχαν δρομολογηθεί. Ο Μπέρναμ έχει, πάντως, καταστήσει σαφές ότι επιθυμεί μια ουσιαστικότερη αναθεώρηση της σχέσης, υποστηρίζοντας ότι μια δεκαετία διχασμού και στασιμότητας έχει αφήσει τη Βρετανία φτωχότερη και ασθενέστερη. Έχει δεσμευθεί να παρουσιάσει τους επόμενους μήνες εναλλακτικές προτάσεις στους πολίτες, διευκρινίζοντας ότι οποιαδήποτε τελική απόφαση θα ληφθεί μετά τις επόμενες εκλογές, οι οποίες πρέπει να διεξαχθούν το αργότερο έως το 2029.

Η προοπτική αυτή προκαλεί ήδη πολιτικές αντιδράσεις. Η επικεφαλής των Συντηρητικών, Κέμι Μπέιντενοκ, κατηγορεί τον πρωθυπουργό ότι επαναφέρει τη συζήτηση για το δημοψήφισμα του 2016, ενώ ο Νάιτζελ Φάρατζ, αρχιτέκτονας του Brexit και επικεφαλής του Reform UK, υποστηρίζει ότι ο Μπέρναμ επιδιώκει την ένταξη σε μια υπερεθνική δομή διακυβέρνησης εις βάρος της εθνικής κυριαρχίας. Ακόμη και ο Φάρατζ, πάντως, έχει παραδεχθεί ότι η εφαρμογή του Brexit δεν πήγε καλά, αποδίδοντας τις αστοχίες στις κυβερνήσεις που διαχειρίστηκαν την αποχώρηση.

Η επιστροφή της Βρετανίας στην ΕΕ παραμένει μακρινό ενδεχόμενο. Η αποχώρηση χρειάστηκε σχεδόν πέντε χρόνια για να ολοκληρωθεί και μια ενδεχόμενη ανατροπή της θα ήταν ακόμη πιο περίπλοκη και πολιτικά αμφιλεγόμενη. Επιπλέον, η απώλεια εμπιστοσύνης μεταξύ Λονδίνου και Βρυξελλών δεν αναπληρώνεται εύκολα, ενώ οι εκλογικές αναμετρήσεις που αναμένονται στην Ευρώπη ενδέχεται να επηρεάσουν τη διάθεση για περαιτέρω εμβάθυνση των σχέσεων. Όπως επισημαίνουν αναλυτές, η οικονομική επιβάρυνση του Brexit και η επιδείνωση των διατλαντικών σχέσεων καθιστούν τη συνεργασία όλο και πιο αναγκαία, χωρίς όμως να προδιαγράφουν την έκβασή της.

Διαβαστε επισης