Τον Φεβρουάριο του 1945, στο παλάτι Λιβάντια της Κριμαίας, ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ και ο Ιωσήφ Στάλιν χάραξαν τον μεταπολεμικό χάρτη. Οι τρεις ηγέτες όρισαν εκ νέου τις ισορροπίες της Ευρώπης και του διεθνούς συστήματος. Η διάσκεψη εκείνη είχε πραγματικό ιστορικό εκτόπισμα καθώς σφράγισε ένα νέο παγκόσμιο status quo. Η Γερμανία, ως ηττημένη, χάνει τη θέση της από το τραπέζι των ισχυρών. Ένας διπολικός κόσμος αναδύεται. Οι ΗΠΑ και η ΕΣΣΔ κρατούν πλέον σφιχτά τα κλειδιά του πλανήτη μέχρι την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού, το 1991.
Τον Νοέμβριο του 2026, στη Βίλα Kylin της Σενζέν, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της APEC, ο Σι Τζινπίνγκ, ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Βλαντίμιρ Πούτιν κάθισαν στο ίδιο τραπέζι για μία ώρα και είκοσι λεπτά.
Ο συμβολισμός ήταν ισχυρός, η ουσία όμως απείχε πολύ από μια νέα Γιάλτα. Επρόκειτο για μια προσεκτικά οργανωμένη διπλωματική συνάντηση με επίκεντρο τα πυρηνικά, η οποία έκλεισε χωρίς ουσιαστικές δεσμεύσεις και φανέρωσε ποιος βρίσκεται σε θέση ισχύος.
Τρεις υπερδυνάμεις με διαφορετικές ατζέντες
Σε αντίθεση με τους Συμμάχους του 1945, οι ηγέτες των ΗΠΑ, της Κίνας και της Ρωσίας δεν προσήλθαν στη Σενζέν ως νικητές ενός κοινού παγκόσμιου πολέμου.
Ο καθένας έφερε στο τραπέζι τη δική του αναθεωρητική ατζέντα: η Μόσχα επιδιώκει να διευρύνει τη σφαίρα επιρροής της στην Ευρώπη, η Ουάσινγκτον προωθεί το λεγόμενο «Δόγμα Ντονρόε», ενώ το Πεκίνο στοχεύει στην ενσωμάτωση της Ταϊβάν και, σε βάθος χρόνου, στην απομάκρυνση της επιρροής των ΗΠΑ από την Ασία.
Πίσω όμως από τις μεγαλεπήβολες βλέψεις κρύβονται σοβαρές αδυναμίες. Οι δύο από τους τρεις συνομιλητές είναι εγκλωβισμένοι σε πολέμους που έχουν υπονομεύσει το διεθνές τους εκτόπισμα.
Οι ΗΠΑ πληρώνουν το κόστος της αντιδημοφιλούς σύγκρουσης με το Ιράν, η οποία εξάντλησε σε μεγάλο ποσοστό τα αμερικανικά αποθέματα πυρομαχικών, τροφοδοτώντας το «μπλε κύμα» των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές. Η πολιτική ισχύ του Τραμπ στο εσωτερικό περιορίστηκε δραματικά.
Η Ρωσία, από την πλευρά της, διεξάγει στην Ουκρανία έναν πόλεμο που διαρκεί πλέον περισσότερο από τη σύγκρουση της Σοβιετικής Ένωσης με τη ναζιστική Γερμανία. Το 40% της παραγωγής κατευθύνεται στο μέτωπο. Με απώλειες που -σύμφωνα με το Κίεβο- αγγίζουν το 1,6 εκατομμύριο νεκρούς και τραυματίες και με τη γέφυρα του Κερτς ξανά στο στόχαστρο, ο ρωσικός στρατός πολεμά για τα ίδια χωριά στην ανατολική και στη νότια Ουκρανία εδώ και δώδεκα μήνες.
Χαρακτηριστικό ήταν το σχόλιο του Ουκρανού υπουργού Εξωτερικών Αντρίι Σιμπίχα: "ο Πούτιν ονειρεύεται τη Γιάλτα, όμως τον χάρτη της ευρωπαϊκής ασφάλειας τον ξαναχαράζουν μόνο όσοι έχουν κερδίσει έναν παγκόσμιο πόλεμο."
Ακόμη και η οικοδέσποινα Κίνα, η οποία προβάλλει το προφίλ της σταθερής και υπεύθυνης δύναμης, αντιμετωπίζει οικονομική επιβράδυνση και αποφεύγει συνειδητά τα στρατιωτικά ρίσκα.
Επικοινωνιακά οφέλη, περιορισμένο αποτέλεσμα
Οι τρεις ηγέτες εξασφάλισαν επικοινωνιακά οφέλη, αφήνοντας όμως άλυτα τα κρίσιμα μέτωπα, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία και στο Ιράν.
Ο Ντόναλντ Τραμπ παίρνει τον δρόμο της επιστροφής για την Ουάσιγκτον έχοντας εξασφαλίσει τη διεθνή προβολή που επιζητούσε, χωρίς όμως απτά διπλωματικά αποτελέσματα. Ο Αμερικανός πρόεδρος εστίασε στην θερμή υποδοχή με στρατιωτικές τιμές που του επιφύλαξε ο Σι Τζινπίνγκ. Αν και ο ίδιος τις χαρακτήρισε ως «μεγάλη νίκη» για τις διμερείς σχέσεις, οι εμπορικές του βλέψεις εξακολουθούν παραμένουν "στον αέρα".
Από την πλευρά της, η κινεζική ηγεσία αξιοποίησε τον ρόλο της οικοδέσποινας για να επιβάλει τους δικούς της όρους. Παρά την προσπάθεια του Τραμπ να εμφανίσει το Πεκίνο ως συνοδοιπόρο στις προσπάθειες ειρήνευσης στην Ουκρανία, ο Σι απέφυγε επιμελώς κάθε αναφορά στο θέμα κατά την εναρκτήρια τοποθέτησή του. Η σιωπή αυτή συνιστά σαφές μήνυμα ότι η Κίνα δεν προτίθεται ούτε να ευθυγραμμιστεί με τους αμερικανικούς σχεδιασμούς, ούτε να νομιμοποιήσει διεργασίες ερήμην του Κιέβου και των ευρωπαϊκών πρωτευουσών.
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν κέρδισε το γεωπολιτικό διακύβευμα με την ίδια του την παρουσία. Η συμμετοχή του στο τραπέζι των υπερδυνάμεων έσπασε, έστω και συμβολικά, την διεθνή απομόνωση που επέβαλαν στη Μόσχα οι δυτικές κυρώσεις λόγω της εισβολής στην Ουκρανία. Ο σύμβουλος του Κρεμλίνου, Γιούρι Ουσακόφ, έκανε λόγο για «θετικό κλίμα», με τη ρωσική πλευρά να προτάσσει την κοινή διακήρυξη περί στρατηγικής σταθερότητας. Επί του πεδίου, πάντως, οι ισορροπίες παρέμειναν αμετάβλητες.
Τα ανοιχτά μέτωπα και η απουσία δεσμεύσεων
Η απουσία κοινής συνέντευξης Τύπου επιβεβαίωσε το περιορισμένο εύρος της συνεννόησης, η οποία περιορίστηκε σε μια διακήρυξη τεσσάρων σημείων για τον ΟΗΕ, την ενέργεια και την αποφυγή μίας ενδεχόμενης πυρηνικής σύγκρουσης.
Στα κρίσιμα γεωπολιτικά μέτωπα, δεν σημειώθηκε καμία πρόοδος:
-
Ουκρανία και Ιράν: Δεν καταγράφηκε καμία απτή δέσμευση. Για το Ιράν, ο Τραμπ περιορίστηκε στην επίκληση μιας αόριστης συμφωνίας αρχών με τον Σι Τζινπίνγκ για την ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ. Όσο για το ουκρανικό, περιορίστηκε σε μια ενημέρωση μέσω τηλεδιάσκεψης προς τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι και τους Ευρωπαίους ηγέτες στο Βερολίνο, μεταφέροντας απλώς ότι το ζήτημα τέθηκε επί τάπητος.
-
Πυρηνικά οπλοστάσια: Παρά το κενό που άφησε η λήξη της συνθήκης New START τον περασμένο Φεβρουάριο, οι διακηρύξεις Τραμπ και Σι περί περιορισμού των πυρηνικών όπλων έμειναν στα λόγια, χωρίς καμία δεσμευτική συμφωνία.
-
Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο: Σε μια κίνηση με σαφή πολιτικό συμβολισμό υπέρ της Μόσχας, ο Τραμπ χαρακτήρισε το ΔΠΔ «εκτός ελέγχου», την ώρα που το κοινό ανακοινωθέν υπογράμμιζε την ανάγκη σεβασμού της ασυλίας των κρατικών αξιωματούχων.
Η επόμενη μέρα
Τα σενάρια περί «νέας Γιάλτας» διαψεύστηκαν στην πράξη, ελλείψει ουσιαστικών συμφωνιών.
Στο παιχνίδι των εντυπώσεων, Πεκίνο και Μόσχα αναδείχθηκαν κερδισμένοι, τη στιγμή που η Ουάσιγκτον αναζητούσε ένα επικοινωνιακό αντίβαρο για τις εσωτερικές της πιέσεις.
Για την Ευρώπη και την Ουκρανία παραμένει η ανησυχία ότι η αρχιτεκτονική ασφαλείας της ηπείρου συζητήθηκε χωρίς τη δική τους παρουσία — έστω κι αν οι δύσκολες αποφάσεις μετατέθηκαν για τη Σύνοδο των G20 στο Μαϊάμι, τον ερχόμενο Δεκέμβριο.