Μετά τη σαρωτική εκλογική τους νίκη στις ενδιάμεσες εκλογές, οι Δημοκρατικοί ετοιμάζουν συντονισμένη προσπάθεια για ανατροπή της δασμολογικής πολιτικής του Ντόναλντ Τραμπ. Στο επίκεντρο βρίσκονται η επαναφορά των αρμοδιοτήτων του Κογκρέσου στο εμπόριο, η διερεύνηση πιθανών προνομιακών εξαιρέσεων και η αναθεώρηση των επιβαρύνσεων, με πρώτη προτεραιότητα τους δασμούς στον Καναδά.
Η νέα στρατηγική θα κινηθεί σε δύο μέτωπα: νομοθετικές πρωτοβουλίες από τις πρώτες ημέρες του νέου Κογκρέσου και κοινοβουλευτικές έρευνες για τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση Τραμπ αξιοποίησε τις δασμολογικές εξαιρέσεις. Οι Δημοκρατικοί έχουν ήδη εντάξει το ζήτημα στην πολιτική τους επιχειρηματολογία, συνδέοντας την αύξηση του κόστους ζωής με την οικονομική πολιτική του Λευκού Οίκου και καταγγελίες για προνομιακή μεταχείριση συγκεκριμένων επιχειρηματικών συμφερόντων.
Ο επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας των Δημοκρατικών στη Βουλή, Χακίμ Τζέφρις, ο οποίος ενδέχεται να αναλάβει την προεδρία του Σώματος, έχει δηλώσει ότι η αποκατάσταση της αρμοδιότητας του Κογκρέσου στους δασμούς αποτελεί βασική προτεραιότητα. Εφόσον εκλεγεί πρόεδρος της Βουλής, σχεδιάζει να επισπεύσει την προώθηση σχετικής νομοθεσίας στην ολομέλεια.
Παράλληλα, οι Δημοκρατικοί προετοιμάζουν έρευνες για τις αποφάσεις της κυβέρνησης σχετικά με τις εξαιρέσεις από τους δασμούς. Στις 28 Οκτωβρίου, ο βουλευτής Τζέιμι Ράσκιν, κορυφαίο στέλεχος των Δημοκρατικών στην Επιτροπή Δικαιοσύνης της Βουλής, ζήτησε από τον Τραμπ να παραδώσει σχετικά έγγραφα. Ο Ράσκιν υποστηρίζει ότι η εξουσία χορήγησης εξαιρέσεων χρησιμοποιήθηκε για ευνοϊκές συμφωνίες με κλάδους των οποίων οι εκπρόσωποι είχαν προσφέρει δώρα στον πρόεδρο.
Πρώτος στόχος της πολιτικής προσπάθειας αναμένεται να είναι ο Καναδάς. Ο νεοεκλεγείς γερουσιαστής των Δημοκρατικών Αμπντούλ Ελ-Σαγέντ χαρακτήρισε άμεση προτεραιότητα τον τερματισμό των δασμολογικών επιβαρύνσεων και της εμπορικής αντιπαράθεσης με τη γειτονική χώρα. Την ίδια κατεύθυνση προκρίνει και ο γερουσιαστής Ρον Γουάιντεν, ο οποίος αναμένεται να αναλάβει την προεδρία της Επιτροπής Οικονομικών της Γερουσίας όταν οι Δημοκρατικοί αποκτήσουν τον έλεγχό της.
Οι δασμοί βρίσκονται ήδη αντιμέτωποι με πολλαπλές δικαστικές προσφυγές. Μία από αυτές, που κατατέθηκε στις 20 Οκτωβρίου, αμφισβητεί τη χρήση από τον Τραμπ νόμου της εποχής της Μεγάλης Ύφεσης για την επιβολή δασμών 50% σε σειρά καναδικών προϊόντων. Άλλη υπόθεση αφορά την προσπάθεια επαναφοράς επιβαρύνσεων αντίστοιχων με εκείνες της «Ημέρας Απελευθέρωσης», τις οποίες το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε παράνομες στα τέλη Φεβρουαρίου. Η κυβέρνηση έχει ήδη κληθεί να επιστρέψει 166 δισ. δολάρια από τα έσοδα που εισπράχθηκαν βάσει της ακυρωθείσας πολιτικής.
Το Κογκρέσο, το βέτο και τα πολιτικά εμπόδια
Το αμερικανικό Σύνταγμα αναθέτει στο Κογκρέσο την εξουσία επιβολής φόρων, αν και επί δεκαετίες μέρος αυτής της αρμοδιότητας έχει μεταφερθεί στην εκτελεστική εξουσία. Οι Δημοκρατικοί επιδιώκουν τώρα να περιορίσουν την ευχέρεια του προέδρου να επιβάλλει δασμούς, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση Τραμπ έχει συγκεντρώσει υπερβολικά ευρείες εξουσίες.
Η εκλογική τους νίκη, ωστόσο, δεν εξασφαλίζει εύκολη νομοθετική διαδρομή. Οι Δημοκρατικοί δεν διαθέτουν τις 60 ψήφους στη Γερουσία που απαιτούνται για να παρακάμψουν το filibuster, ενώ ο Τραμπ μπορεί να ασκήσει βέτο στα νομοσχέδια. Για την ανατροπή ενός προεδρικού βέτο απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων και στα δύο νομοθετικά σώματα, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη στήριξη σημαντικού αριθμού Ρεπουμπλικανών.
Ακόμη και χωρίς τη δυνατότητα να επιβάλουν την κατάργηση των δασμών, οι Δημοκρατικοί ενδέχεται να επιλέξουν να φέρουν σχετικά νομοσχέδια προς ψήφιση, επιδιώκοντας να αναδείξουν τις διαφωνίες με τον Λευκό Οίκο ενόψει των εκλογών του 2028. Εναλλακτικά, μπορούν να επιχειρήσουν να ενσωματώσουν σχετικές διατάξεις σε νομοσχέδια που πρέπει να εγκριθούν ή να αξιοποιήσουν τη διαπραγμάτευση με την κυβέρνηση.
Η οικονομική επιβάρυνση και οι αντιδράσεις στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα
Ο Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι δεν προτίθεται να εγκαταλείψει εύκολα τους δασμούς. Μετά τις εκλογές, δήλωσε στο CNBC ότι η άρση τους θα οδηγούσε, κατά την εκτίμησή του, στη διακοπή της κατασκευής περίπου 3.000 βιομηχανικών μονάδων στις ΗΠΑ. Θεωρεί τις επιβαρύνσεις τόσο εργαλείο εμπορικής διαπραγμάτευσης, όσο και σημαντική πηγή κρατικών εσόδων.
Η εικόνα των εσόδων, πάντως, απέχει από τους ισχυρισμούς του προέδρου. Σύμφωνα με το Penn Wharton Budget Model, οι δασμοί απέφεραν περίπου 300 δισ. δολάρια από τον Ιανουάριο του 2025 έως τον Ιούλιο του 2026. Από αυτά, περίπου 138 δισ. έχουν ήδη επιστραφεί μετά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, ενώ σχεδόν 20 δισ. δολάρια παραμένουν προς επιστροφή. Την ίδια στιγμή, το Tax Foundation εκτιμά ότι οι δασμοί αύξησαν κατά 820 δολάρια τη μέση φορολογική επιβάρυνση των αμερικανικών νοικοκυριών το 2026.
Η δυσαρέσκεια αποτυπώνεται και στις δημοσκοπήσεις. Στην έρευνα του CNBC για τους ψηφοφόρους στις 3 Νοεμβρίου, το 65% δήλωσε ότι οι δασμοί έχουν βλάψει την αμερικανική οικονομία, έναντι μόλις 22% που θεωρεί ότι την έχουν ωφελήσει. Παράλληλα, αρκετοί Ρεπουμπλικανοί είχαν ήδη εκφράσει επιφυλάξεις για τις επιβαρύνσεις κατά την προεκλογική περίοδο, καθώς οι αντίπαλοί τους συνέδεαν την ακρίβεια με τους δασμούς και την οικονομική πολιτική της κυβέρνησης.
Μένει να δούμε εάν αυτές οι διαφοροποιήσεις θα μεταφραστούν σε κοινοβουλευτική στήριξη των Δημοκρατικών. Ένα τμήμα των Ρεπουμπλικανών, που παραδοσιακά υποστήριζε το ελεύθερο εμπόριο πριν από την πολιτική άνοδο του Τραμπ, ενδέχεται να εμφανιστεί λιγότερο πρόθυμο να υπερασπιστεί τον προστατευτισμό του. Αυτό θα μπορούσε να αυξήσει την πίεση στον Λευκό Οίκο, ακόμη κι αν η πλήρης ανατροπή της δασμολογικής πολιτικής παραμένει δύσκολη.