Έπειτα από εννέα μήνες αδράνειας, ΗΠΑ, Ουκρανία και Ρωσία επιστρέφουν στο τραπέζι των συνομιλιών την Τρίτη και την Τετάρτη στο Άμπου Ντάμπι. Η εκεχειρία, ωστόσο, δεν βρίσκεται στην ατζέντα, καθώς η Μόσχα επιμένει στις εδαφικές της διεκδικήσεις.
Οι διπλωματικές επαφές για τον τερματισμό της σύγκρουσης στην Ουκρανία επανεκκινούν αυτή την εβδομάδα, με τις αντιπροσωπείες των ΗΠΑ, της Ρωσίας και της Ουκρανίας να συναντώνται την Τρίτη και την Τετάρτη στο Άμπου Ντάμπι. Πρόκειται για την πρώτη ουσιαστική επανέναρξη της διαδικασίας έπειτα από εννέα μήνες, χωρίς όμως να υπάρχουν ενδείξεις ότι οι δύο πλευρές πλησιάζουν σε συμφωνία για κατάπαυση του πυρός.
Η προηγούμενη προσπάθεια υπό την ηγεσία του Λευκού Οίκου είχε βαλτώσει εξαιτίας των απαιτήσεων της Μόσχας να παραχωρήσει το Κίεβο περίπου 2.000 τετραγωνικά μίλια εδάφους, τα οποία οι ρωσικές δυνάμεις δεν έχουν καταφέρει να καταλάβουν στο πεδίο των συγκρούσεων. Στη συνέχεια, η διπλωματική διαδικασία διακόπηκε με την έναρξη της αμερικανοϊσραηλινής επιχείρησης κατά του Ιράν.
Αυτή τη φορά, οι συνομιλίες αναμένεται να επικεντρωθούν στις εγγυήσεις ασφαλείας που θα μπορούσαν να αποτρέψουν την επανέναρξη των συγκρούσεων μετά από μια ενδεχόμενη συμφωνία. Η αμερικανική πλευρά επιδιώκει να διευρύνει τη συζήτηση πέρα από τις εδαφικές διεκδικήσεις, εντάσσοντας στο τραπέζι τη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας στην Ευρώπη. Ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος δεν θα συμμετάσχει στις επαφές, έχει περιγράψει τον στόχο ως μια «μεγάλη, όμορφη συμφωνία».
Το αδιέξοδο των εδαφικών διεκδικήσεων
Η αμερικανική πρωτοβουλία ξεκίνησε μετά την ανάληψη της προεδρίας από τον Τραμπ το 2025 και συντονίζεται από τον ειδικό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ και τον γαμπρό του Αμερικανού προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ. Και οι δύο έχουν αναλάβει επίσης τη διπλωματική διαχείριση του ζητήματος του Ιράν, με αποτέλεσμα να έχουν αφιερώσει μεγάλο μέρος της προσοχής τους στη συγκεκριμένη κρίση από τον Φεβρουάριο.
Η τελευταία προσπάθεια επανεκκίνησης των διαπραγματεύσεων άρχισε τον Σεπτέμβριο, με συζητήσεις για οικονομικά ανταλλάγματα προς τη Ρωσία, μεταξύ των οποίων και η άρση κυρώσεων στις εξαγωγές ντίζελ. Η προσέγγιση αυτή είχε προκαλέσει δυσαρέσκεια στο Κίεβο, ενώ παραμένει ανοιχτό το χάσμα ως προς το εδαφικό. Η Ουκρανία έχει προτείνει από τον Μάρτιο του 2025 άμεση και άνευ όρων εκεχειρία κατά μήκος της σημερινής γραμμής του μετώπου. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν, αντίθετα, επιμένει ότι η Ρωσία πρέπει να αποκτήσει περίπου το 20% της περιφέρειας του Ντονέτσκ, το οποίο εξακολουθεί να μην ελέγχει.
Στις προηγούμενες επαφές είχαν εξεταστεί συμβιβαστικές λύσεις, όπως η ταυτόχρονη αποχώρηση στρατευμάτων και η δημιουργία ουδέτερης πολιτικής διοίκησης σε συγκεκριμένες περιοχές, χωρίς να γίνουν αποδεκτές από καμία πλευρά. Στο διάστημα που μεσολάβησε, οι εξελίξεις στο μέτωπο έχουν γίνει ευνοϊκότερες για την Ουκρανία, η οποία έχει ανακαταλάβει εδάφη σε κρίσιμα σημεία. Η νέα αμερικανική προσέγγιση επιχειρεί να διερευνήσει αν η προσφορά στη Μόσχα ενός ρόλου στη διαμόρφωση της μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας μπορεί να περιορίσει τις απαιτήσεις της για τα εδάφη.
Ο δύσκολος ρόλος της Ευρώπης και οι επόμενες κινήσεις
Η προοπτική αυτή προκαλεί ήδη επιφυλάξεις. Ο Ουκρανός βουλευτής Βολοντίμιρ Άριεφ προειδοποίησε ότι μια τέτοια προσέγγιση μπορεί να ισοδυναμεί με παραχώρηση στη Ρωσία, υποστηρίζοντας ότι ο στόχος του Πούτιν είναι να επιβάλει μια νέα «Γιάλτα», δηλαδή έναν διαχωρισμό της Ευρώπης σε σφαίρες επιρροής. Παράλληλα, η συμμετοχή της Ευρώπης παραμένει αμφιλεγόμενη: ο Γουίτκοφ και ο Κούσνερ συναντήθηκαν την προηγούμενη εβδομάδα στις Βρυξέλλες με Ευρωπαίους αξιωματούχους, αλλά ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ ξεκαθάρισε ότι οι συναντήσεις στο Άμπου Ντάμπι δεν θα περιλαμβάνουν Ευρωπαίους εκπροσώπους.
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, έχει τονίσει ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα απαιτήσει τη συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να εφαρμοστεί. Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές χώρες δεν έχουν ενιαία περιθώρια συμβιβασμού: η Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής αντιτίθενται σε οποιαδήποτε μείωση των δυνάμεων του ΝΑΤΟ στο έδαφός τους, ενώ η προηγούμενη ρωσική προσπάθεια για μια ευρύτερη συμφωνία ευρωπαϊκής ασφάλειας, το 2021 και στις αρχές του 2022, είχε αποτύχει.
Οι αναλυτές δεν αναμένουν ουσιαστική πρόοδο πριν από την άνοιξη, όταν θα είναι σαφέστερες οι επιπτώσεις της χειμερινής εκστρατείας της Ρωσίας. Η Μόσχα πλήττει ενεργειακές υποδομές, επιδιώκοντας να ασκήσει πίεση στον άμαχο πληθυσμό εν μέσω χαμηλών θερμοκρασιών, ενώ η Ουκρανία στοχεύει διυλιστήρια και άλλες πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, επιχειρώντας να περιορίσει τα έσοδα της ρωσικής οικονομίας. Λίγο πριν τις συνομιλίες, η ένταση αυξήθηκε: σύμφωνα με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, η Ρωσία εκτόξευσε 36 βαλλιστικούς πυραύλους μέσα στη νύχτα του Σαββάτου προς την Κυριακή, ενώ η εταιρεία ηλεκτρικής ενέργειας DTEK ανέφερε ότι περίπου 600.000 άνθρωποι στην κεντρική Ουκρανία έμειναν χωρίς ρεύμα.
Μια περιορισμένη προοπτική αποκλιμάκωσης εντοπίζεται σε τοπικές συμφωνίες για ανθρωπιστικούς λόγους, όπως εκείνη που προωθήθηκε τον προηγούμενο μήνα με πρωτοβουλία του πάπα Λέοντα ΙΔ΄ και της Μελάνια Τραμπ για τη μετακίνηση αμάχων από την πολιορκημένη πόλη Ολέσκι. Ωστόσο, ο πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Ουκρανία, Γουίλιαμ Τέιλορ, εκτιμά ότι δεν υπάρχουν ακόμη ενδείξεις πως ο Πούτιν αναγνωρίζει ότι η στρατιωτική κατάσταση δημιουργεί πρόβλημα για τη Μόσχα. Η Ρωσία δεν έχει μετριάσει τις απαιτήσεις της, ούτε έχει δείξει διάθεση να αποδεχθεί εκεχειρία, γεγονός που περιορίζει τις προσδοκίες από τον νέο γύρο διαπραγματεύσεων.